Версия для слабовидящих
Обычная версия
БУ СБДЭЗ «БУРЯАДАЙ ГҮРЭНЭЙ Х. НАМСАРАЕВАЙ НЭРЭМЖЭТЭ АКАДЕМИЧЕСКЭ ДРАМЫН ТЕАТР»
Режим работы кассы
с 12:00 до 18:30, выходной воскресенье
8 (3012) 222-537
Республика Бурятия
г.Улан-Удэ, ул.Куйбышева, 38
АЛДАР. 9 АГШАН…
27
Ноября
АЛДАР. 9 АГШАН…

Хоца Намсараевай нэрэмжэтэ Буяад театр иимэ нэрэтэй зүжэг hарын hүүлээр – ноябриин 29, 30-да табиха гэжэ бэлэдхэл хэжэ байна.

Энэ зүжэг уялгата албанайнгаа үедэ баатаршалга харуулжа, 2010 оной сентябриин 28-да мүнхэрхэ тээшээ hүүлшынгээ, үхэлтэ алхам хэhэн Оросой Баатар Алдар Цыденжаповта зорюулагдаа. Табигдаhан шэнэ зүжэг Алдарай нэрэ hүлдые үргэhэн хүшөө болохо байха гэhэн найдал байна.

«Эхэ эсэгын нюдэн дээрэ худал байха ёhогүй»

Зүжэгэй найруулагша Саян Жамбалов энэ түүхэ бэдэрээгүй. Түүхэ өөрөө тэрэниие олоо.

– Энэ түүхэ намда тон дүтэ. Алдар бидэ хоёр нэгэ hургуулида hураабди, нэгэ тосхондо (Агинск) ажаhуудаг байгаабди. Минии ахамни уhан доогуур ябадаг онгсосо дээрэ алба хэhэн юм. Тэрэмнайшье мүнөө маанартайгаа үгы даа, гэбэшье далайн hүлдэ шэнгээhэн дуунай үгэнүүдые мүнөөшье hанадагби, – гэжэ Саян Цыдыпович хэлэнэ.

2017 оной эхеэр, үшөө үбэл байхада, Саян Жамбалов Алдар тухай мэдээсэлнүүдые суглуулха зорилготой Ага ошоhон байгаа. Алдарай түрэлхидтэй, суг hураhан нүхэдтэйнь уулзажа хөөрэлдөө. Тэрэ ябадалаа дурсажа:

– Эхын зүрхэнэй шарха hэргээхэ дурамни үгы байгаа. Энэ зүжэгөөрөө Алдарай нэрые дурсан ёhолхо гээ hэмди. Түрэлхидынь зүбшөөлөө үгөө бэлэй, – гэбэ.

Саян Жамбалов зүжэгөө найруулхадаа тэрээнээ сэдьхэл доторой болон ажабайдалай юрьеэнhээ зорюута холодуулаабди гэнэ. Тиихэдээ:

– Үлүү юушье зохёожо байhанай хэрэггүй гэжэ бодообди. Эхэ эсэгын нюдэн дээрэ худал байха ёhогүй. Үшөө тиихэдэ хүнэй бүхы наhые (оройдоо тиимэхэн богонихоншье hаа) нэгэ зүжэгтэ багтаажа болошогүй. Зүжэг дотор бодото байдалай үйлэтэ ушарнууд эдир үеын огсом хаhада, хахасалгада, далайн сэрэгшын харюусалга ехэтэй үдэр бүриин хатуу албанда хабаатай дуунуудаар hэлгэсэлдэнэ. Тиихэ мүртөө сэдьхэл дараhан хүндэ зүжэг байгуулха гэжэ оролдоогүйбди. Хандаhан үйлэмнай өөрөө айхабтар хүндэ ушаралтай байгаа ха юм… Алдар хүхюу, шиираг бэетэй, хошон шог тон hайнаар ойлгодог, амитан зондоо, ами наhандаа харша хүн бэшэ байгаа гээбы даа, – гэжэ зүжэгэй найруулагша Саян Жамбалов эндэ хабаатай бүхы бүгэдыень дурсан дуугарна.

 

Сэлмэг hайханаар Алдараа дурсаха, түүхыень түүрээхэ – зүжэг найруулагша иимэл зорилго урдаа табина

– Минии hанахада үльгэр домогууд бодото ажабайдал дээрэhээ үндэhэлдэг ха. Аламжа Мэргэн Арюун Гоохон хоёр гэhэн үльгэр абаад үзыт даа. Алдарай дүү Арюуные харахадаа, тэрээнтэй хөөрэлдөөд байхадаа тэрээхэн үльгэр сохи Арюун Гоохоной ахаяа амидыруулhан ушар ажабайдалаймнай энээхэн ушарhаа холо бэшэл гэжэ сэдьхээ hэм. Арюуна ахынгаа хосорхые мэдэрбэ гээшэ аа гү? Өөрөө хэлэхэдээ «үгы» гэнэ. Арюунатай хөөрэлдэхэдэ, мэдэрээ гэжэ тухайлмаар байгаа. Үшөө Шэтэдэ, ахаяа албанда үдэшэжэ байхадаа, дахин харахаяа болёоб гэhэн бодол толгойдом ороо hэн гэжэ Арюуна хэлээ, тиихэдэнь Алдар «Ши бү уйла. Оройдоол гансахан жэл ха юм»… гээ, тиихэдээ өөрөөшье дахин уулзахагүйгөө тухайлаа бэшэ аал даа гэжэ бодоноб, – гэжэ С. Жамбалов хэлэнэ.

 

Юрэ бусын зүжэг болохо

– Энэ зүжэгые элдэб наhанай хүнүүд хараhай гэжэ хүсэнэбди. Тэрэ тоодо Алдарай үетэн, залуушуул. Зүжэгэй түрүүшын тоглолтодо Алдарай түрэлхидые – Баатар Батажаргалович Билигма Зыдыгаевна хоёрые, дүү басаган Арюуные уряабди, – гэжэ Саян Жамбалов хэлэнэ.

Энэ зүжэг дээрэ хүдэлжэ байhан зохёохы ажалтаниие нэрлэбэл: Сойжин Жамбалова хүгжэмыень зохёожо шэмэглэнэ, Москвагай уран зурааша Ольга Богатищева, мүн лэ Москва хотоhоо Мария Сиукаева хатарнуудые найруулна, дэлгэс дээрэ зурагуудаар баhал Москвагай Алексей Бересенев шэмэглэнэ. Энэ дэлгэс дээрэ зурагууд гээшэ Буряад театрай зүжэгэй дотор түрүүшынхиеэ табигдана гэжэ хэлэхэ хэрэгтэй, тиимэhээ харагшын hонирхол эзэлхэ байха гэжэ hанагдана. Оросой Баатар Алдарай дурасхаалда зорюулагдаhан зүжэг соо Алдарай дүрые баhал Алдар гэжэ нэрэтэй зүжэгшэн байгуулха, Алдар Базаров. Агын эдирхэн хүбүүнэй баатаршалгын эхин ажабайдал, түүхэ намтарыень харуулха болоно.

Баримтата дансануудhаа:

Сентябриин 24-нэй эртэ үглөөгүүр «Быстрый» гэжэ эсминец дээрэ алба хэгшэд Камчатка ошохо тамаралгада бэлэдхэл хэжэ байгаа. Уhан сэрэгшэ Алдар Цыденжаповай hаял ээлжээндээ гараад байтар, онгосын оньhон түхеэрэлгэнүүдэй хэсэг түймэртэ абтаба. Энэ галай аюул онгосодо, онгосо дээрэхи хүнүүдтэ ямар хойшолонтойб гэжэ Алдар тэрэ дороо ойлгобо: Онгосын эгээ эхин талада хоёр тогоон, хүдэлгүүрэй баруун гол байдаг. Тогоон бүринь сагай туршада 115 тонно уурал гаргадаг, ууралайнь халуун 470 градус. Үшөө тиихэдэ айхабтар ехэ дараса. Эдээхэн түхеэрэлгэнүүд тэhэрээ hаа, энэ онгосо гансаараа бэшэ, мүн тойроод байhан бусад онгосонууд хосорхо байгаа. 19-тэй баатар хүбүүнэй тэрэ дүлөөр бушхаhан тама руу алхам хэжэ, гол соргын хаалга 8 дахин мушхажа хаахын түлөө оройдоол 9 агшан хэрэгтэй байгаа ха юм даа. Удаань Алдар тэрээхэн хэсэг сооhоонь өөрөө гаража шадаа… энээнhээ хойшо 4 хоноод Алдар Цыденжапов наhа бараа, гэбэшье мүнөө, «баатарнуудай баймаар бэшэ энэ сагта» ажаhуудаг хүнүүдые хүлгөөн сошооhон түүхэл үлөөл даа.

 Автор: Диляра Батудаева, Николай Шабаев оршуулба

comments powered by HyperComments